Վերահսկենք մեր շրջակա միջավայրը

1. Ինչպիսի միջավայրում ենք ապրում մենք, փորձեք ինքներդ գնահատել ձեր շրաջակա միջավայր որակը:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Մենք  ապրում ենք անբարենպաստ միջավայրում, որտեղ օդը և հողը աղտոտված  է: Այդ խնդիրները հնարավոր է լուծել, օրինակ էլեկտրականության, գազի, ջրի ծախսը նվազեցնելով, կարելի է նվազեցնել նաև արտանետումների ծավալը: Մեր հանրապետությունում շատ են արտանետումները, որոնց վրա շատ անգամ աչք են փակում և չեն լուսաբանում , կամ էլ լուսաբանելուց հետո էլ ոչ ոք չի արձագանքում և խնդիրը մնուրմ է բաց. հատկապես աղբի հարցը, որի վերամշակման ոչ մի միջոցառում չի իրականացվում: Կան աղբի տեսակներ, որոնք մնում են հարյուրավոր տարիներ, դրա հետևանքով վնասում են մեր առողջությանը: Այս ամենը իր հերթին, բայց հիմնական խնդիրը տեսնում եմ իշխանությունների անտնտեսվար քաղաքանության մեջ, որոնք քաղաքի անհարկի ասվալտապատումներից այն կողմ չեն կարողանում գնալ: Արտասահմանյան երկրների փորձը՝ ինչքան ասես, կարելի է միայն ճիշտ կազմակերպել աշխատանքը բարեխիղճ ու հասկացող մասնագետների միջոցով: Սակայն մեզ մոտ մի քանի բիոզուգարաններրով են փորձում հարց լուծել, կամ էլ քողարկվում են «Համաշխարհային ճգնաժամով»:
2.  Ինչպե՞ս է ազդում շրջակա միջավայրը ձեր առողջության վրա, եթե կան առանձնակի դրսևորումներ, ներկայացրեք կոնկրետ օրինակներով:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Հողը աղտոտվում է նաև մետաղների, ածխի և այլ ռեսուրսների բաց արդյունահանման հետևանքով: Օրինակ՝ ածխի բաց արդյունահանման հետևանքով շատ վտանգավոր նյութեր դուրս են նետվում հողի մեջ և աղտոտում այն: Նայև գոյություն ունի «անապատացում»  էկոլոգիական տերմինը: Անապատացումը, դա հողի մահն է, այսինքն հողում գտնվող աղերը, բարենպաստ նյութերը ոչնչրացվում են: Դա կարող է լինել անտառածածկ տարածքների ոչնչացման հետևանքով, գերարածեցման հետևանքով արոտավայրերի ոչնչացման, լճերի, գետերի, ջրային միջավայրի անխնա օգտագաործման հետևանքով առաջացած ճահճացման, կամ չորացման, ստորգետնյա ջրերի բարձրացման հետևանքով աղակալված վարելահողերի և այլն:  Թունավոր  տարրերով շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը առաջին հերթին ազդում է երեխայի օրգանիզմի վրա, ընդ որում այդ տարրերի կուտակումը տեղի է ունենում դեռևս ընկերքում: Կախված այն բանից, թե շրջապատում որքան շատ է ծանր մետաղների առկայությունը, կարելի է որոշել, թե մարդու օրգանիզմում որքան է նրա քանակը և վերջին շրջանում արյան պլազմայի , մեզի և մյուս հյուսվածքների հետազոտությունների շարքում ավելացել է նաև մազերի հետազոտությունը, որը հնարավորություն կտա գնահատելու օրգանիզմում ծանր մետաղների առկայության չափն ու ազդեցությունը: 2010թ-ի Հունվարին Ավդալբեկյանի անվան Առողջապահության ազգային ինստիտուտի հիգիենայի ամբիոնի աշխատակիցների՝ Ա. Ղազարյանի, Ն. Խաչատրյանի, Ս. Ղուկասյանի, Ս. Մինասյանի, Լ. Բարդումյանի հետազոտությունների արդյունքում հետազոտվել են Երևանի 7 և Արզականի 1 պատահականորեն ընտրված մանկապարտեզների երեխաների մազերի նմուշները: Գյուղի և քաղաքի երեխաների մազերում ծանր մետաղների հավասար առկայությունը ցույց է տալիս տոքսիկանտների օդային և ջրային տեղափոխումը կարող է կատարվել զգալի հեռավորության վրա գտնվող տարածքները: Շրջակա միջավայրի ուսումնասիրությունները բացահայտել են կապը շրջակա միջավայրի աղտոտվածության և մազերում հայտնաբերված ծանր մետաղների միջև: Կապարի ուԿադմիումի կուտակումը երեխաների օրգանիզմում բացատրվում է ավտոտրանսպորտի արտանետումներով: Խորհուրդ է տրվում հատկապես տրանսպորտից օգտվող երեխաների հիգիենայի վրա ուշադրություն դարձնել, որովհետև կեղտոտ ձեռքերը բերանը տանելով նրանք կարող են թունավոր մետաղների ներմուծման պատճառ դառնալ: Դրանք կուտակվում են օրգանիզմում և խցանումներ առաջացնում լյարդի ու երիկամների ծորաններում, որի հետևանքով այդ օրգանները սկսում են վատ աշխատել: Վատն այն է, որ այդ մետաղները օրգանիզմի մեջ են մնում և ինքնուրույն դուրս չեն գալիս:
   Դուրս բերել դրանք կարելի է օգտագործելով սօիտակ սունկի, կաթի մեջ պարունակող սպիտակուցներ, ինչպես նաև պեկտին, որը լինում է մալմալադի, մրգահատապտուղային ժելեներում: Դժվարությունը կայանում է նրանում, որ պետք է վերոհիշյալ մթերքները  ստացված լինեն էկոլոգիապես մաքուր շրջաններից ու զերծ լինեն վնասակար նյութերից :
   Հայաստանում մյուս պետությունների համեմատ քաղցրահամ ջուրը շատ է, բայց ՀՀ քաղցրահամ ջուրն էլ անմասն չի մնում մարդու  վնասակար ազդեցությունից: ՋԷԿ-երի աշխատանքի հետևանքով մեծ քանակությամբ տաք ջուր է լցվում բնական ջրամբարները, որի պատճառով առաջ են գալիս մի շարք էկոլոգիական խնդիրներ՝ ջրի գոլորշիացման ակտիվացումը, կենսոլորտին հասցրած անդառնալի վնասը, ջրի լուծելիության հետևանքով ապարների  և այլ թափոնների (եթե այդպիսիք կան) քայքայումը:                                                                                                                                                   
   
    3. Ինչպե՞ս եք պատկերացնում շրջակա միջավայրի վերահսկողությունը, ինչպե՞ս այն դարձնել ավելի արդյունավետ: Ի՞նչ դեր ունի հասակարական վերահսկողությունը, ինչպե՞ս մեծացնել այն:                                                                                                                                                                                                                                                   Խնդիրն ավելի խորքային է ու լուծել այն մի մեթոդով անհնարին է, պետք են կոմպլեքս միջոցառումներ: Բոլոր բնագավառներում մենք միաժամանակ պետք է աշխատենք: Միայն շրջապատը մաքրելով մենք անվերջ կմաքրենք ու մարդիկ դա կընդունեն որպես իրողություն: Պետք է բոլոր բնակավայրերի ամենատարբեր օղակներ աշխատեն. Օրինակ՝ քաղաքային բակերում վերացնել է պետք բոլոր խանգարող ու անթույլատրելի վայրում կառուցած ավտոտնակները և բնակիչների միջոցով կանաչապատման ու առատնկման աշխատանքներ իրականացնել: Փոխանակ դժգոհելու, թե մարդիկ աղբը թափում են այս ու այնտեղ, պետք աղբի մշակման բարդագույն խնդրին լուծում տալ, թե չե մենչ շուտով կհայտնվենք մի մեծ աղբանոցում: Առաջին գործը իշխանությունների գործուն կամքն է, իսկ մյուսը՝ միջազգային փորձի հիման վրա մի նախագծի մշակումը,միահամուռ  ջանքերի շնորհիվ կյանքի կկոչվի:
   Հասարկության հետ աշխատանքը ավելի բարդ է , պետք է ներքաշվեն բոլոր կառույցները՝ մանկապարտեզ, դպրոց, ընտանիք, հիմնարկներ՝մասնավոր ու պետական: Լուսաբանումն էլ վերջին տեղը չի զբաղեցնում, եթե ոչ առաջին: Ցավոք, բոլոր վերը նշված կառույցները զատված են, իսկ հասարակությունը լրիվ ուրիշ արժեքներով է տարված: Աշխատանքը համակարգված կհամարվի, եթե բոլոր այդ ծառատունկերը կատարվեն բնակավայրերին մոտ, այդպես ավելի հավանական կլինի, որ մնացած հոգսը ծառերի նկատմամբ կկատարվի հենց բնակիչների կողմից: Կարելի է լուսաբանելով այդպիսի գործընթացը, հետաքրքրությունը մեծացնել նրա նկատմամբ:
   Գոհունակությամբ կարելի է նկատել, որ հասարակության մի շերտ է առաջանում, որը ուշադիր է էկոլոգիական խնդիրների նկատմամբ ու պետք եղած ժամամանակ միահամուռ օգտագործում իր ձայնի իրավունքը: Այսպիսի արձագանքը իհարկե հնարավոր դարձավ համացանցի միջոցով, որտեղ դաշտը ավելի ազատ է ու շփման րջանակը ավելի մեծ:
   Արևի էներգիան՝ Էներգիայի փոխարկման համակարգերի մեջ օգտագործվում են ոսպնյակներ կամ հայելիներ կենտրոնացնելու համար լույսի մեծ տարածք փոքր հեծանի վրա։
   Արևային էնեկտրակայնները առաջին անգամ ստեղծվել են 1980-ական թվականներին։ Առաջինը եղել է Կալիֆորնիայում: Այսօր արևային էներգիայի արտադրության ոլորտում աշխարհի առաջատար երկրներն են՝ ԱՄՆ, Իսպանիա, Չինաստան,Գերմանիա, Իտալիա, Հնդկաստան: Աշխարհի ամենահզոր արևային էլեկտրակայանը գտնվում է Հնդկաստանում. այն Չարանկա Սոլար Փարկն է, հզորությունը կազմում է 214 մեգավատտ։
   Հայաստանում այս ոլորտ դեռ զարգացման փուլում է։ Դեռևս չկա կառուցված որևէ էլեկտրակայան։ Բայց վերականգնվող էներգիայի մշակույթը արդեն գործում է մեր երկրում։
   Բայց, այնտեղ, որտեղ կառուցվում են արևային ոսպնյակները, հողը չի ստանում բավարար արևային էներգիա, դրա հետևանքով տեղի է ունենում հողի դեգրեդացիա:
   Քամու էներգիա
   Քամին առաջանում է ճնշման, կլիմայի փոփոխության հետևանքով: Այս էներգիայի օգտագործումը շատ տարածված է, հատկապես Դանիայում (28%), բայց, որպեսզի ամբողջությամբ օգտագործվի քամու էներգիան, պետք է կառուցել մոտավորապես 50կմ հողմակայաններ: Այդ ժամանակ, կարելի կլինի արդեն չօգտագործել ավանդական էներգիայի աղբյուրները՝ ԱԷԿ, ՀԷԿ, ՋՐԷԿ, որոնք շատ լուրջ էկոլոգիական վնաս են տալիս բնությանը:  Իսկ քամու էներգիան  էկոլոգիապես անվտանգ է:
   Կան նաև մակընթացության, ալիքների, տորնադոների և այլ այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրներ, բայց նրանք դեռ ուսումնասիրվում են և դեռ ոչ-մի տեղ չեն օգտագործվել:
   Ես չեմ ասում, որ միայնակ կարող ենք վերացնել էկոհամակարգի բոլոր խնդիրները, բայց պետք է յուրաքանչյուրը աչքի առաջ ունենա շրջակա միջավայրի իրեն հասանելի հատվածը և ուժերի ներածին չափով հոգ տանել:                                     
    4. Ի՞նչ ես անում դու, որպեսզի բարելավես շրջակա միջավայրի որակը:                                                                                                                                                                                                                                                                                              Ես անում եմ միայն այն, ինչն իմ ուժերի սահմաններում է, այսինքն աշխատում եմ չախտոտել շրջակա միջավայրը, խորհուրդ եմ տալիս ուրիշներին ավելի հոգատար գտնվել բնության հանդեպ: 
   5. Հիմնավորել թե ինչու՞ միջազգային համագործակցույթունը բնապահպանության բնագավառում չի տալիս ակնկալվող ցանկալի արդյունք:
           Միջազգային համագործակցությունը այդքան էլ արդյունավետ չէ, որովհետև ամեն մի պետություն մտածում է իր շահի մասին: Հիմա օրենք է ելել, որի շնորհիվ հարուստ պետությունները օգնելու համար աղքատ պետություններից գնում են տարածքներ և շահագործում այն, օրինակ ԽՍՀՄ-ի տարիներին կառուցվեց մեր ատոմակայանը, որի ժամկետը արդեն անցել է, և այն կամ պետք է քանդեն, կամ վերանորոգեն: Այս ամենը էկոլոգիական մեծ խնդիր է, քանի որ հարուստ պետութոյւնը շահագործելով այդ տարածքը ավելի շատ վնաս է պատճառում աղքատ պետությանը, քան  օգուտ  տալիս:

Էկոհամակարգերի հիմնախնդիրը

1.     Ձեր կարծիքով որոնք են էկոհամակարգերի կարևորագույն  հատկանիշները: Ինչու՞:

Իմ կարծիքով էկոհամակարգերի կարևորագույն հատկանիշը դա ինքնավերականգնումն է, քանի որ մարդը իր գործունեությամբ վնասում է տարբեր էկոհամակարգեր, իսկ եթե այդ էկոհամակարգերը չվերականգնվեն, ապա կոչնչանան:

2.     Ինչպիսի էկոհամակրգեր են Ձեզ շրջապատում, ինչ առանձնահատկություն ունենք նրանք:

Մեզ ամենաշատը շրջապատում են ագրոէկոհամակարգերը, դրանք մարդու կողմից արհեստականորեն ստեղծված էկոհամակարգեր են: Ագրոէկոհամակարգերի առանձնահատկություներն են.

1.             Ագրոէկոհամակարգերում գյուղատնտեսական բույսերի և կենդանիների տեսակները ստացվում են արհեստական ընտրության ներգործությամբ և դա բերում է դրանց գենետիկական բազայի նեղացման. սովորաբար ընդամենը մի քանի սորտ է օգտագործվում, այդ պատճառով դրանք շատ զգայուն են հիվանդությունների և վնասատուների զանգվածային բազմացման նկատմամբ: Մոնոկուլտուրաները ներմուծելով մարդիկ դեմ են գնում կենդանի բնության էվոլյուցիոն ավանդույթներին: Ապագա ագրոէկոհամակարգերը պետք է բազմազան և բազմատեսակային լինեն: Ագրոէկոհամակարգեր սովորաբար ներմուծվում են այնպիսի տեսակներ, որոնք բնորոշ չեն տվյալ տեղանքին: Արհեստական ընտրությունը նաև դուրս է մղում թույլ համարվող օրգանիզմների բոլոր ձևերը:

2.        Բնական էկոհամակարգերում պրոդուցենտների առաջնային արտադրանքը սննդային շղթաներում օգտագործվում է կոնսումենտների կողմից և ածխաթթու գազի, ջրի և հանքային տարրերի ձևով նորից վերադառնում կենսաբանական շրջանառության համակարգ: Ագրոէկոհամակարգերը համարվում են ավելի բաց կենսահամակարգեր, ուստի դրանցում սննդատարրերի զգալի մասը բերքի հետ համակարգերից դուրս է մղվում և նյութերի բնական շրջապտույտ չի կատարվում: Այդ պատճառով խախտվում է նաև հողառաջացման գործընթացը և դրա ուղղվածությունը

3.        Առավել բարձր արտադրանք ստանալու համար ագրոէկոհամակարգերում կտրուկ նվազեցված է տեսակների թիվը: Բնական էկոհամակարգերում կենսաբազմազանությունը նկատելիորեն բարձր է, իսկ կենսաբանական արդյունավետությունը բազմաթիվ անգամ ցածր:

4.          Ագրոէկոհամակարգերում ցանքաշրջանառությունը (մշակաբույսերի հերթափոխը) կատարվում է մարդու ցանկությամբ, որն անցանկալի ազդեցություն է թողնում ոչ կենսական բաղադրիչների, հատկապես հողի բերրիության վրա:

5.         Բնական էկոհամակարգերում էներգիայի աղբյուրն Արեգակն է: Ագրոէկոհամակարգի  նորմալ կենսագործունեության համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ էներգիայի աղբյուրներ` մարդու կամ կենդանիների ֆիզիկական աշխատանք, վառելանյութի տարբեր տեսակներ, պարարտանյութեր, լրացուցիչ լուսավորում, պեստիցիդներ, թունաքիմիկատներ: «Լրացուցիչ էներգիա» են համարվում նաև ընտանի կենդանիների նոր ցեղերն ու բույսերի նոր տեսակները: Առանց էներգիայի լրացուցիչ աղբյուրների հնարավոր չէ ապահովել կենսաբանական բարձր արդյունավետություն:

6.         Ագրոէկոհամակարգերը տալիս են կենսաբանական բարձր արդյունք շնորհիվ մարդու անընդմեջ միջամտության և օժանդակության, առանց որի դրանք գոյություն ունենալ չեն կարող: Պետք է նշել, որ ագորէկոհամակարգերը խիստ անկայուն համակարգեր են: Դրանք ընդունակ չեն ինքնավերականգնվելու և ինքնակարգավորվելու:
Մարդու անընդհատ գործունեությունն անհրաժեշտ է ագրոէկոհամակարգերի պահպանման համար:

3.     Ինչպես է ազդում մարդը Ձեզ շրջապատող էկոհամակարգերի կենսագործունեություն վրա:

Մարդու ներգործության հետևանքով էկոհամակարգի հավասարակշռությունը՝ հետևապես և ինքնակարգավորումը կարող է խախտվել:

Էկոլոգիան  նույնն է, թե աշխարհագրական հավասարակշռությունը էկոհամակարգի և ընդհանրապես շրջակա միջավայրի այն վիաճկն է, երբ բաղադրիչների փոխազդեցությունը հավասարակշռված է, և տեղի է ունենում համակրգի կայուն բնական զարգացում:

Հավասարակշռությունը բոլոր տեսակի երկրահամակարգերի բնական վիճակն է, դրանց կարևոր հատկանիշներից մեկը: Եվ դա պահպանվում է նյութի բնականոն շրջապտույտի շնորհիվ:

Այպես ուրեմն, նյութի շրջապտույտ են կոչվում բնության մեջ նյութի փոխակերպման և տեղափոխման օրինաչափորեն կրկնվող պրոցեսները:

Ամեն անգամ, երբ ինչ-ինչ պատճառներով խախտվում է նյութի շրջապտույտը, խախտվում է նաև էկոլոգիական հավասարակշռությունը, և փոխվում է շրջապատի որակը:

Ներկայումս մարդու ազդեցությամբ նյութի շրջապտույտի վտանգավոր խախտում նկատվում է թե՛ համամոլորակային, թե՛ ռեգիոնալ և թե՛ տեղական մակարդակներով:Մարդու ազդեցության հետևանքով կարող է խախտվել նաև կենսաբանությունից հայնշտնի սննդառության շղթան, որը էկոհամակարգում նյութի շրջապտույտի ամենաբարդ տեսակներից է:

4.     Ինչ տեղի կունենա էկոհամակարգերի հետ, եթե պակասի Էներգիայի, ֆոսֆորի, ածխածնի ու ազոտի հոսքը (յուրաքանչյուր տարբերակը ներկայացնել առաձին):

Էներգիան մեծ դեր է կատարում սննդային շղթայում, էներգիան այնտեղ փոխանցվում է մի տեսակից մյուսին, դրա հետևանքով տեղի է ունենում էներգիայի կորուստ: Էներգիան շահագործվում է ամեն գործողության մեջ ընդհուպ մինչև մահը, մահվան ժամանակ շղթան փակվում է:

Եթե ածխաթթու գազը չլինի, ապա ֆետոսինթեզ չի լինի, հետևաբար թթվածին էլ նույնպես չի լինի: Քանի որ ծովային կենդանիները ածխաթթու գազը օգտագործում են իրենց կմախքը կազմելու համար, դրանից հետևում է, որ առանց ածխաթթու գազի ծովային կենդանիները ուղղակի չեն կարող գոյատևել:

Եթե ֆոսֆորը էկոհամակարգերում չլինի, ինչպես գիտենք այն կապված է կենդանիների նյութափոխանակության հետ, առանց ֆոսֆորի հնարավոր չի սպիտակուցների սինթեզումը: Նրա պակասը կարող է նաև վնաս հասցնել բերքին, քանի որ այն ժամանակակից հողագործության կարևոր պարարտանյութերից է:

Ժառանգական իրավունք

ijé³Ý·áõÃÛ³Ý Ñ³ëϳóáõÃÛáõÝÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ¹»åùáõ٠ٳѳó³ÍÇ ·áõÛùÁ (ųé³Ý·áõÃÛáõÝÁ) ³Ý÷á÷áË íÇ׳ÏáõÙ, áñå»ë ÙdzëÝ³Ï³Ý ³ÙµáÕçáõÃÛáõÝ, ³ÝóÝáõÙ ¿ ³ÛÉ ³ÝÓ³Ýó (ѳٳå³ñ÷³Ï Çñ³í³Ñ³çáñ¹áõÃÛáõÝ), »Ã» ³ÛÉ µ³Ý ݳ˳ï»ëí³Í ã¿ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùÇ Ï³ÝáÝÝ»ñáí£
2. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ ϳñ·³íáñíáõÙ ¿ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùáí, ÇëÏ ¹ñ³Ýáí ݳ˳ï»ëí³Í ¹»åù»ñáõÙª ݳ»õ ³ÛÉ ûñ»ÝùÝ»ñáí£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ÑÇÙù»ñÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ ϳï³ñíáõÙ ¿ Áëï Ïï³ÏÇ »õ Áëï ûñ»ÝùÇ£
2. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ ϳï³ñíáõÙ ¿ Áëï ûñ»ÝùÇ, »Ã» ãϳ Ïï³Ï, ϳ٠¹ñ³ÝáõÙ ë³ÑÙ³Ýí³Í ã¿ ³ÙµáÕç ųé³Ý·áõÃÛ³Ý ×³Ï³ï³·ÇñÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùáí ë³ÑÙ³Ýí³Í ³ÛÉ ¹»åù»ñáõÙ£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³Í
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³ÍÇ Ù»ç ¿ ÙïÝáõ٠ųé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý ûñÁ ųé³Ý·³ïáõÇÝ å³ïϳÝáÕ ·áõÛùÁª Ý»ñ³éÛ³É ¹ñ³ÙÁ, ³ñÅ»ÃÕûñÁ, ·áõÛù³ÛÇÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ£
2. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³ÍÇ Ù»ç ã»Ý ÙïÝáõ٠ųé³Ý·³ïáõÇ ³ÝÓÇ Ñ»ï ³Ý˽»ÉÇáñ»Ý ϳåí³Í Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, Ù³ëݳíáñ³å»ë`
1) ³ÉÇÙ»Ýï³ÛÇÝ å³ñï³íáñáõÃÛáõÝÝ»ñáí Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ.
2) ù³Õ³ù³óáõ ÏÛ³ÝùÇÝ Ï³Ù ³éáÕçáõÃÛ³ÝÁ å³ï׳éí³Í íݳëÁ ѳïáõó»Éáõ Çñ³íáõÝùÁ.
3) ³ÝÓÝ³Ï³Ý áã ·áõÛù³ÛÇÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ ³ÛÉ áã ÝÛáõÃ³Ï³Ý µ³ñÇùÝ»ñÁ.
4) ³ÛÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÝ áõ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, áñáÝó ³ÝóáõÙÁ ųé³Ý·áõÃÛ³Ùµ ãÇ ÃáõÛɳïñíáõÙ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùáí »õ ³ÛÉ ûñ»ÝùÝ»ñáí£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óáõÙÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óíáõÙ ¿ ù³Õ³ù³óáõ Ù³ÑÇó Ñ»ïá£
2. ¸³ï³ñ³Ýáí ù³Õ³ù³óáõÝ Ù³Ñ³ó³Í ׳ݳã»ÉÝ ³é³ç³óÝáõÙ ¿ ÝáõÛÝ Çñ³í³Ï³Ý Ñ»ï»õ³ÝùÝ»ñÁ, ÇÝãÁª ù³Õ³ù³óáõ Ù³ÑÁ£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý Å³Ù³Ý³ÏÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý Å³Ù³Ý³ÏÁ ù³Õ³ù³óáõ Ù³Ñí³Ý ûñÝ ¿, ÇëÏ Ýñ³Ý ٳѳó³Í ׳ݳã»Éáõ ¹»åùáõÙ ³Û¹ Ù³ëÇÝ ¹³ï³ñ³ÝÇ í×ÇéÝ ûñÇÝ³Ï³Ý áõÅÇ Ù»ç ÙïÝ»Éáõ ûñÁ, »Ã» ³ÛÉ ûñ ë³ÑÙ³Ýí³Í ã¿ í×éáõÙ£
2. ºÃ» ÝáõÛÝ ûñÁ ٳѳó»É »Ý ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áíù»ñ Çñ³íáõÝù áõÝ»ÇÝ Å³é³Ý·»É Ù»ÏÁ ÙÛáõëÇó Ñ»ïá, Ýñ³Ýù ٳѳó³Í »Ý ׳ݳãíáõÙ Ùdzųٳݳϣ ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óíáõÙ ¿ Ýñ³ÝóÇó Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñÇó Ñ»ïá »õ ųé³Ý·Ù³Ý »Ý Ññ³íÇñíáõÙ Ýñ³ÝóÇó Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñÇ Å³é³Ý·Ý»ñÁ£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý í³ÛñÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý í³ÛñÁ ųé³Ý·³ïáõÇ µÝ³ÏáõÃÛ³Ý í»ñçÇÝ í³ÛñÝ ¿£
2. ºÃ» ųé³Ý·³ïáõÇ µÝ³ÏáõÃÛ³Ý í»ñçÇÝ í³ÛñÝ ³ñï³ë³ÑÙ³ÝáõÙ ¿ ϳ٠³ÝѳÛï ¿, ³å³ ųé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý í³Ûñ ¿ ѳٳñíáõ٠ųé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³ÍÇ Ù»ç ÙïÝáÕ ³Ýß³ñÅ ·áõÛùÇ Ï³Ù ¹ñ³ ³é³í»É ³ñÅ»ù³íáñ Ù³ëÇ, ÇëÏ ³Ýß³ñÅ ·áõÛùÇ µ³ó³Ï³ÛáõÃÛ³Ý ¹»åùáõÙª ß³ñÅ³Ï³Ý ·áõÛùÇ Ï³Ù ¹ñ³ ³é³í»É ³ñÅ»ù³íáñ Ù³ëÇ ·ïÝí»Éáõ í³ÛñÁ£
ijé³Ý·Ý»ñ
1. Àëï Ïï³ÏÇ »õ Áëï ûñ»ÝùÇ Å³é³Ý·Ý»ñ ϳñáÕ »Ý ÉÇÝ»É Å³é³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý ûñÁ ϻݹ³ÝÇ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ųé³Ý·³ïáõÇ Ï»Ý¹³ÝáõÃÛ³Ý Å³Ù³Ý³Ï ë³ÕÙݳíáñí³Í »õ ųé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óí»Éáõó Ñ»ïá ϻݹ³ÝÇ ÍÝí³Í ù³Õ³ù³óÇÝ»ñÁ£
2. Àëï Ïï³ÏÇ Å³é³Ý·Ý»ñ ϳñáÕ »Ý ÉÇÝ»É Å³é³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý ûñÁ ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝ»óáÕ Çñ³í³µ³Ý³Ï³Ý ³ÝÓÇÝù, г۳ëï³ÝÇ Ð³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝÁ »õ ѳٳÛÝùÝ»ñÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ûï³ñ»ñÏñÛ³ å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñÝ áõ ÙÇç³½·³ÛÇÝ Ï³½Ù³Ï»ñåáõÃÛáõÝÝ»ñÁ£
²Ý³ñÅ³Ý Å³é³Ý·Ý»ñÇÝ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óÝ»ÉÁ
1. Àëï Ïï³ÏÇ »õ Áëï ûñ»ÝùÇ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óíáõÙ »Ý ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áíù»ñ ¹Çï³íáñÛ³É ËáãÁݹáï»É »Ý ųé³Ý·³ïáõÇ í»ñçÇÝ Ï³ÙùÇ Çñ³Ï³Ý³óÙ³ÝÁ, ¹Çï³íáñÛ³É ÏÛ³ÝùÇó ½ñÏ»É »Ý ųé³Ý·³ïáõÇÝ Ï³Ù Ñݳñ³íáñ ųé³Ý·Ý»ñÇó áñ»õ¿ Ù»ÏÇÝ Ï³Ù Ù³Ñ³÷áñÓ »Ý ϳï³ñ»É Ýñ³Ýó ÏÛ³ÝùÇ Ýϳïٳٵ£ ´³ó³éáõÃÛáõÝ »Ý ϳ½ÙáõÙ ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áñáÝó Ýϳïٳٵ ųé³Ý·³ïáõÝ Ïï³ÏÁ ϳ½Ù»É ¿ ٳѳ÷áñÓ Ï³ï³ñ»Éáõó Ñ»ïá£
2. Àëï ûñ»ÝùÇ Å³é³Ý·áõÃÛ³Ý ¹»åùáõ٠ųé³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óíáõÙ »Ý ÍÝáÕ³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÇó ½ñÏí³Í ÍÝáÕÝ»ñÁ, áñáÝó ÍÝáÕ³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ ã»Ý í»ñ³Ï³Ý·Ýí»É ųé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óí»Éáõ ųٳݳϣ
3. ²Ý³ñÅ³Ý Å³é³Ý·Ý»ñÇÝ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óÝ»Éáõ ѳٳñ ÑÇÙù »Ý ¹³ï³ñ³ÝÇ` ûñÇÝ³Ï³Ý áõÅÇ Ù»ç Ùï³Í ¹³ï³í×ÇéÁ »õ ¥Ï³Ù¤ í×ÇéÁ£
²Ý³ñÅ³Ý Å³é³Ý·Ý»ñÇÝ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óÝ»Éáõ å³Ñ³Ýçáí ¹³ï³ñ³Ý ¹ÇÙ»Éáõ Çñ³íáõÝù áõÝ»Ý ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áñáÝó ѳٳñ ÝÙ³Ý Ù»Ïáõë³óáõÙÝ ³é³ç³óÝáõÙ ¿ ųé³Ý·áõÃÛ³Ý Ñ»ï ϳåí³Í ·áõÛù³ÛÇÝ Ñ»ï»õ³ÝùÝ»ñ£
4. êáõÛÝ Ñá¹í³ÍÇ Ï³ÝáÝÝ»ñÁ ï³ñ³ÍíáõÙ »Ý ųé³Ý·áõÃÛ³Ý å³ñï³¹Çñ µ³ÅÝÇ Çñ³íáõÝù áõÝ»óáÕ Å³é³Ý·Ý»ñÇ íñ³£
5. êáõÛÝ Ñá¹í³ÍÇ 1-ÇÝ »õ 3-ñ¹ Ï»ï»ñÇ Ï³ÝáÝÝ»ñÁ ÏÇñ³éíáõÙ »Ý ݳ»õ Ïï³Ï³ÛÇÝ Ñ³ÝÓݳñ³ñáõÃÛ³Ý Ýϳïٳٵ£