Էկոհամակարգերի հիմնախնդիրը

1.     Ձեր կարծիքով որոնք են էկոհամակարգերի կարևորագույն  հատկանիշները: Ինչու՞:

Իմ կարծիքով էկոհամակարգերի կարևորագույն հատկանիշը դա ինքնավերականգնումն է, քանի որ մարդը իր գործունեությամբ վնասում է տարբեր էկոհամակարգեր, իսկ եթե այդ էկոհամակարգերը չվերականգնվեն, ապա կոչնչանան:

2.     Ինչպիսի էկոհամակրգեր են Ձեզ շրջապատում, ինչ առանձնահատկություն ունենք նրանք:

Մեզ ամենաշատը շրջապատում են ագրոէկոհամակարգերը, դրանք մարդու կողմից արհեստականորեն ստեղծված էկոհամակարգեր են: Ագրոէկոհամակարգերի առանձնահատկություներն են.

1.             Ագրոէկոհամակարգերում գյուղատնտեսական բույսերի և կենդանիների տեսակները ստացվում են արհեստական ընտրության ներգործությամբ և դա բերում է դրանց գենետիկական բազայի նեղացման. սովորաբար ընդամենը մի քանի սորտ է օգտագործվում, այդ պատճառով դրանք շատ զգայուն են հիվանդությունների և վնասատուների զանգվածային բազմացման նկատմամբ: Մոնոկուլտուրաները ներմուծելով մարդիկ դեմ են գնում կենդանի բնության էվոլյուցիոն ավանդույթներին: Ապագա ագրոէկոհամակարգերը պետք է բազմազան և բազմատեսակային լինեն: Ագրոէկոհամակարգեր սովորաբար ներմուծվում են այնպիսի տեսակներ, որոնք բնորոշ չեն տվյալ տեղանքին: Արհեստական ընտրությունը նաև դուրս է մղում թույլ համարվող օրգանիզմների բոլոր ձևերը:

2.        Բնական էկոհամակարգերում պրոդուցենտների առաջնային արտադրանքը սննդային շղթաներում օգտագործվում է կոնսումենտների կողմից և ածխաթթու գազի, ջրի և հանքային տարրերի ձևով նորից վերադառնում կենսաբանական շրջանառության համակարգ: Ագրոէկոհամակարգերը համարվում են ավելի բաց կենսահամակարգեր, ուստի դրանցում սննդատարրերի զգալի մասը բերքի հետ համակարգերից դուրս է մղվում և նյութերի բնական շրջապտույտ չի կատարվում: Այդ պատճառով խախտվում է նաև հողառաջացման գործընթացը և դրա ուղղվածությունը

3.        Առավել բարձր արտադրանք ստանալու համար ագրոէկոհամակարգերում կտրուկ նվազեցված է տեսակների թիվը: Բնական էկոհամակարգերում կենսաբազմազանությունը նկատելիորեն բարձր է, իսկ կենսաբանական արդյունավետությունը բազմաթիվ անգամ ցածր:

4.          Ագրոէկոհամակարգերում ցանքաշրջանառությունը (մշակաբույսերի հերթափոխը) կատարվում է մարդու ցանկությամբ, որն անցանկալի ազդեցություն է թողնում ոչ կենսական բաղադրիչների, հատկապես հողի բերրիության վրա:

5.         Բնական էկոհամակարգերում էներգիայի աղբյուրն Արեգակն է: Ագրոէկոհամակարգի  նորմալ կենսագործունեության համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ էներգիայի աղբյուրներ` մարդու կամ կենդանիների ֆիզիկական աշխատանք, վառելանյութի տարբեր տեսակներ, պարարտանյութեր, լրացուցիչ լուսավորում, պեստիցիդներ, թունաքիմիկատներ: «Լրացուցիչ էներգիա» են համարվում նաև ընտանի կենդանիների նոր ցեղերն ու բույսերի նոր տեսակները: Առանց էներգիայի լրացուցիչ աղբյուրների հնարավոր չէ ապահովել կենսաբանական բարձր արդյունավետություն:

6.         Ագրոէկոհամակարգերը տալիս են կենսաբանական բարձր արդյունք շնորհիվ մարդու անընդմեջ միջամտության և օժանդակության, առանց որի դրանք գոյություն ունենալ չեն կարող: Պետք է նշել, որ ագորէկոհամակարգերը խիստ անկայուն համակարգեր են: Դրանք ընդունակ չեն ինքնավերականգնվելու և ինքնակարգավորվելու:
Մարդու անընդհատ գործունեությունն անհրաժեշտ է ագրոէկոհամակարգերի պահպանման համար:

3.     Ինչպես է ազդում մարդը Ձեզ շրջապատող էկոհամակարգերի կենսագործունեություն վրա:

Մարդու ներգործության հետևանքով էկոհամակարգի հավասարակշռությունը՝ հետևապես և ինքնակարգավորումը կարող է խախտվել:

Էկոլոգիան  նույնն է, թե աշխարհագրական հավասարակշռությունը էկոհամակարգի և ընդհանրապես շրջակա միջավայրի այն վիաճկն է, երբ բաղադրիչների փոխազդեցությունը հավասարակշռված է, և տեղի է ունենում համակրգի կայուն բնական զարգացում:

Հավասարակշռությունը բոլոր տեսակի երկրահամակարգերի բնական վիճակն է, դրանց կարևոր հատկանիշներից մեկը: Եվ դա պահպանվում է նյութի բնականոն շրջապտույտի շնորհիվ:

Այպես ուրեմն, նյութի շրջապտույտ են կոչվում բնության մեջ նյութի փոխակերպման և տեղափոխման օրինաչափորեն կրկնվող պրոցեսները:

Ամեն անգամ, երբ ինչ-ինչ պատճառներով խախտվում է նյութի շրջապտույտը, խախտվում է նաև էկոլոգիական հավասարակշռությունը, և փոխվում է շրջապատի որակը:

Ներկայումս մարդու ազդեցությամբ նյութի շրջապտույտի վտանգավոր խախտում նկատվում է թե՛ համամոլորակային, թե՛ ռեգիոնալ և թե՛ տեղական մակարդակներով:Մարդու ազդեցության հետևանքով կարող է խախտվել նաև կենսաբանությունից հայնշտնի սննդառության շղթան, որը էկոհամակարգում նյութի շրջապտույտի ամենաբարդ տեսակներից է:

4.     Ինչ տեղի կունենա էկոհամակարգերի հետ, եթե պակասի Էներգիայի, ֆոսֆորի, ածխածնի ու ազոտի հոսքը (յուրաքանչյուր տարբերակը ներկայացնել առաձին):

Էներգիան մեծ դեր է կատարում սննդային շղթայում, էներգիան այնտեղ փոխանցվում է մի տեսակից մյուսին, դրա հետևանքով տեղի է ունենում էներգիայի կորուստ: Էներգիան շահագործվում է ամեն գործողության մեջ ընդհուպ մինչև մահը, մահվան ժամանակ շղթան փակվում է:

Եթե ածխաթթու գազը չլինի, ապա ֆետոսինթեզ չի լինի, հետևաբար թթվածին էլ նույնպես չի լինի: Քանի որ ծովային կենդանիները ածխաթթու գազը օգտագործում են իրենց կմախքը կազմելու համար, դրանից հետևում է, որ առանց ածխաթթու գազի ծովային կենդանիները ուղղակի չեն կարող գոյատևել:

Եթե ֆոսֆորը էկոհամակարգերում չլինի, ինչպես գիտենք այն կապված է կենդանիների նյութափոխանակության հետ, առանց ֆոսֆորի հնարավոր չի սպիտակուցների սինթեզումը: Նրա պակասը կարող է նաև վնաս հասցնել բերքին, քանի որ այն ժամանակակից հողագործության կարևոր պարարտանյութերից է:

Ժառանգական իրավունք

ijé³Ý·áõÃÛ³Ý Ñ³ëϳóáõÃÛáõÝÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ¹»åùáõ٠ٳѳó³ÍÇ ·áõÛùÁ (ųé³Ý·áõÃÛáõÝÁ) ³Ý÷á÷áË íÇ׳ÏáõÙ, áñå»ë ÙdzëÝ³Ï³Ý ³ÙµáÕçáõÃÛáõÝ, ³ÝóÝáõÙ ¿ ³ÛÉ ³ÝÓ³Ýó (ѳٳå³ñ÷³Ï Çñ³í³Ñ³çáñ¹áõÃÛáõÝ), »Ã» ³ÛÉ µ³Ý ݳ˳ï»ëí³Í ã¿ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùÇ Ï³ÝáÝÝ»ñáí£
2. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ ϳñ·³íáñíáõÙ ¿ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùáí, ÇëÏ ¹ñ³Ýáí ݳ˳ï»ëí³Í ¹»åù»ñáõÙª ݳ»õ ³ÛÉ ûñ»ÝùÝ»ñáí£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ÑÇÙù»ñÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ ϳï³ñíáõÙ ¿ Áëï Ïï³ÏÇ »õ Áëï ûñ»ÝùÇ£
2. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ ϳï³ñíáõÙ ¿ Áëï ûñ»ÝùÇ, »Ã» ãϳ Ïï³Ï, ϳ٠¹ñ³ÝáõÙ ë³ÑÙ³Ýí³Í ã¿ ³ÙµáÕç ųé³Ý·áõÃÛ³Ý ×³Ï³ï³·ÇñÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùáí ë³ÑÙ³Ýí³Í ³ÛÉ ¹»åù»ñáõÙ£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³Í
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³ÍÇ Ù»ç ¿ ÙïÝáõ٠ųé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý ûñÁ ųé³Ý·³ïáõÇÝ å³ïϳÝáÕ ·áõÛùÁª Ý»ñ³éÛ³É ¹ñ³ÙÁ, ³ñÅ»ÃÕûñÁ, ·áõÛù³ÛÇÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ£
2. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³ÍÇ Ù»ç ã»Ý ÙïÝáõ٠ųé³Ý·³ïáõÇ ³ÝÓÇ Ñ»ï ³Ý˽»ÉÇáñ»Ý ϳåí³Í Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, Ù³ëݳíáñ³å»ë`
1) ³ÉÇÙ»Ýï³ÛÇÝ å³ñï³íáñáõÃÛáõÝÝ»ñáí Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ.
2) ù³Õ³ù³óáõ ÏÛ³ÝùÇÝ Ï³Ù ³éáÕçáõÃÛ³ÝÁ å³ï׳éí³Í íݳëÁ ѳïáõó»Éáõ Çñ³íáõÝùÁ.
3) ³ÝÓÝ³Ï³Ý áã ·áõÛù³ÛÇÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ »õ ³ÛÉ áã ÝÛáõÃ³Ï³Ý µ³ñÇùÝ»ñÁ.
4) ³ÛÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÝ áõ å³ñï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, áñáÝó ³ÝóáõÙÁ ųé³Ý·áõÃÛ³Ùµ ãÇ ÃáõÛɳïñíáõÙ ëáõÛÝ ûñ»Ýë·ñùáí »õ ³ÛÉ ûñ»ÝùÝ»ñáí£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óáõÙÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óíáõÙ ¿ ù³Õ³ù³óáõ Ù³ÑÇó Ñ»ïá£
2. ¸³ï³ñ³Ýáí ù³Õ³ù³óáõÝ Ù³Ñ³ó³Í ׳ݳã»ÉÝ ³é³ç³óÝáõÙ ¿ ÝáõÛÝ Çñ³í³Ï³Ý Ñ»ï»õ³ÝùÝ»ñÁ, ÇÝãÁª ù³Õ³ù³óáõ Ù³ÑÁ£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý Å³Ù³Ý³ÏÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý Å³Ù³Ý³ÏÁ ù³Õ³ù³óáõ Ù³Ñí³Ý ûñÝ ¿, ÇëÏ Ýñ³Ý ٳѳó³Í ׳ݳã»Éáõ ¹»åùáõÙ ³Û¹ Ù³ëÇÝ ¹³ï³ñ³ÝÇ í×ÇéÝ ûñÇÝ³Ï³Ý áõÅÇ Ù»ç ÙïÝ»Éáõ ûñÁ, »Ã» ³ÛÉ ûñ ë³ÑÙ³Ýí³Í ã¿ í×éáõÙ£
2. ºÃ» ÝáõÛÝ ûñÁ ٳѳó»É »Ý ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áíù»ñ Çñ³íáõÝù áõÝ»ÇÝ Å³é³Ý·»É Ù»ÏÁ ÙÛáõëÇó Ñ»ïá, Ýñ³Ýù ٳѳó³Í »Ý ׳ݳãíáõÙ Ùdzųٳݳϣ ijé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óíáõÙ ¿ Ýñ³ÝóÇó Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñÇó Ñ»ïá »õ ųé³Ý·Ù³Ý »Ý Ññ³íÇñíáõÙ Ýñ³ÝóÇó Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñÇ Å³é³Ý·Ý»ñÁ£
ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý í³ÛñÁ
1. ijé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý í³ÛñÁ ųé³Ý·³ïáõÇ µÝ³ÏáõÃÛ³Ý í»ñçÇÝ í³ÛñÝ ¿£
2. ºÃ» ųé³Ý·³ïáõÇ µÝ³ÏáõÃÛ³Ý í»ñçÇÝ í³ÛñÝ ³ñï³ë³ÑÙ³ÝáõÙ ¿ ϳ٠³ÝѳÛï ¿, ³å³ ųé³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý í³Ûñ ¿ ѳٳñíáõ٠ųé³Ý·áõÃÛ³Ý ½³Ý·í³ÍÇ Ù»ç ÙïÝáÕ ³Ýß³ñÅ ·áõÛùÇ Ï³Ù ¹ñ³ ³é³í»É ³ñÅ»ù³íáñ Ù³ëÇ, ÇëÏ ³Ýß³ñÅ ·áõÛùÇ µ³ó³Ï³ÛáõÃÛ³Ý ¹»åùáõÙª ß³ñÅ³Ï³Ý ·áõÛùÇ Ï³Ù ¹ñ³ ³é³í»É ³ñÅ»ù³íáñ Ù³ëÇ ·ïÝí»Éáõ í³ÛñÁ£
ijé³Ý·Ý»ñ
1. Àëï Ïï³ÏÇ »õ Áëï ûñ»ÝùÇ Å³é³Ý·Ý»ñ ϳñáÕ »Ý ÉÇÝ»É Å³é³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý ûñÁ ϻݹ³ÝÇ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ųé³Ý·³ïáõÇ Ï»Ý¹³ÝáõÃÛ³Ý Å³Ù³Ý³Ï ë³ÕÙݳíáñí³Í »õ ųé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óí»Éáõó Ñ»ïá ϻݹ³ÝÇ ÍÝí³Í ù³Õ³ù³óÇÝ»ñÁ£
2. Àëï Ïï³ÏÇ Å³é³Ý·Ý»ñ ϳñáÕ »Ý ÉÇÝ»É Å³é³Ý·áõÃÛ³Ý µ³óÙ³Ý ûñÁ ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝ»óáÕ Çñ³í³µ³Ý³Ï³Ý ³ÝÓÇÝù, г۳ëï³ÝÇ Ð³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝÁ »õ ѳٳÛÝùÝ»ñÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ûï³ñ»ñÏñÛ³ å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñÝ áõ ÙÇç³½·³ÛÇÝ Ï³½Ù³Ï»ñåáõÃÛáõÝÝ»ñÁ£
²Ý³ñÅ³Ý Å³é³Ý·Ý»ñÇÝ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óÝ»ÉÁ
1. Àëï Ïï³ÏÇ »õ Áëï ûñ»ÝùÇ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óíáõÙ »Ý ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áíù»ñ ¹Çï³íáñÛ³É ËáãÁݹáï»É »Ý ųé³Ý·³ïáõÇ í»ñçÇÝ Ï³ÙùÇ Çñ³Ï³Ý³óÙ³ÝÁ, ¹Çï³íáñÛ³É ÏÛ³ÝùÇó ½ñÏ»É »Ý ųé³Ý·³ïáõÇÝ Ï³Ù Ñݳñ³íáñ ųé³Ý·Ý»ñÇó áñ»õ¿ Ù»ÏÇÝ Ï³Ù Ù³Ñ³÷áñÓ »Ý ϳï³ñ»É Ýñ³Ýó ÏÛ³ÝùÇ Ýϳïٳٵ£ ´³ó³éáõÃÛáõÝ »Ý ϳ½ÙáõÙ ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áñáÝó Ýϳïٳٵ ųé³Ý·³ïáõÝ Ïï³ÏÁ ϳ½Ù»É ¿ ٳѳ÷áñÓ Ï³ï³ñ»Éáõó Ñ»ïá£
2. Àëï ûñ»ÝùÇ Å³é³Ý·áõÃÛ³Ý ¹»åùáõ٠ųé³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óíáõÙ »Ý ÍÝáÕ³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÇó ½ñÏí³Í ÍÝáÕÝ»ñÁ, áñáÝó ÍÝáÕ³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÁ ã»Ý í»ñ³Ï³Ý·Ýí»É ųé³Ý·áõÃÛáõÝÁ µ³óí»Éáõ ųٳݳϣ
3. ²Ý³ñÅ³Ý Å³é³Ý·Ý»ñÇÝ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óÝ»Éáõ ѳٳñ ÑÇÙù »Ý ¹³ï³ñ³ÝÇ` ûñÇÝ³Ï³Ý áõÅÇ Ù»ç Ùï³Í ¹³ï³í×ÇéÁ »õ ¥Ï³Ù¤ í×ÇéÁ£
²Ý³ñÅ³Ý Å³é³Ý·Ý»ñÇÝ Å³é³Ý·áõÃÛáõÝÇó Ù»Ïáõë³óÝ»Éáõ å³Ñ³Ýçáí ¹³ï³ñ³Ý ¹ÇÙ»Éáõ Çñ³íáõÝù áõÝ»Ý ³ÛÝ ³ÝÓÇÝù, áñáÝó ѳٳñ ÝÙ³Ý Ù»Ïáõë³óáõÙÝ ³é³ç³óÝáõÙ ¿ ųé³Ý·áõÃÛ³Ý Ñ»ï ϳåí³Í ·áõÛù³ÛÇÝ Ñ»ï»õ³ÝùÝ»ñ£
4. êáõÛÝ Ñá¹í³ÍÇ Ï³ÝáÝÝ»ñÁ ï³ñ³ÍíáõÙ »Ý ųé³Ý·áõÃÛ³Ý å³ñï³¹Çñ µ³ÅÝÇ Çñ³íáõÝù áõÝ»óáÕ Å³é³Ý·Ý»ñÇ íñ³£
5. êáõÛÝ Ñá¹í³ÍÇ 1-ÇÝ »õ 3-ñ¹ Ï»ï»ñÇ Ï³ÝáÝÝ»ñÁ ÏÇñ³éíáõÙ »Ý ݳ»õ Ïï³Ï³ÛÇÝ Ñ³ÝÓݳñ³ñáõÃÛ³Ý Ýϳïٳٵ£

Իսպանիայի աշխարհագրական դիրքը

Աշխարհագրական դիրքը. Իսպանիայի Թագավորությունը պետություն է Եվրոպայի հարավ-արևմուտքում։ Զբաղեցնում է Պիրենեյան թերակղզու հիմնական տարածքը, Միջերկրական ծովում գտնվող Բալեարյան, Պիտիուսյան և Ատլանտյան օվկիանոսում գտնվող Կանարյան կղզիները։ Արևմուտքում սահմանակցում է Պորտուգալիայի հետ, հյուսիսում՝ Ֆրանսիայի և Անդորրայի, հարավում՝ Ջիբրալթարի։ Պետական կառավարության տեսակը սահմանադրական միապետություն է։ Իսպանիայի ափերը հյուսիսում և արևմուտքում ողողվում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով, իսկ հարավում և արևելքում միջերկրածովյան ջրերով։ Տարածքով Իսպանիան Եվրոպական Միության տարածքով երկրորդ մեծ երկիրն է` Ֆրանսիայից հետո:Վարչական բաժանումը. Ինքնավար համայնքները երկրի վարչական բաժանման առաջին մակարդակն է։ Նրանք ստեղծվել են և մինչև այժմ գործում են 1979 թվականից և իրավունք է տալիս նրանց ստեղծել սեփական կառավարությունը։ Ինքնավար համայնքները կարող են ինտեգրված լինել հարակից շրջանների հետ պատմական, մշակույթային և տնտեսական կապերով։ Հինական օրենքները յուրաքանչյուր ինքնավար համայնքում դա ինքնավարության կանոնն է։ Ինքնավարությանզ կանոնով սահմանվում է ինքնավար համայնքի անվանումը, սահմանները, կառավարության ձևավորման կարգը և շատ ներքին օրենքներ, երկրի սահմանադրությամբ սահմանված կարգով։ Բոլոր ինքնավար համայնքների կառավարությունները պետք է կազմված լինեն.

• Օրենսդիր մարմին, որի անդամները ընտրվում են համամասնական ցուցակներով և պետք է նարկայացված լինեն համայնքի բոլոր շրջանները;

• Կառավարության խորհուրդ իրենց վարչական և գործադիր գործունեությամբ, ղեկավարում է նախագաը, որին ընտրում է օրենսդիր մարմինը միապետի համաձայնությամբ

• Գերագույն դատարանը, որը ենթարկվում է երկրի գերագույն դատարանին և գործունեություն է իրկանացնում ինքնավար համայնքի ներսում։

Կատալոնիային, Գալիցիային և Բասկերի երկրին, որոնք իրենց անվանում են ազգայնականներ, ինքնավարություն տրամադրվեց շատ կարճատև ժամանակահատվածում։ Անդալուզիան նույնպես ուներ նույն ինքնավարության կարգավիճակ, սակայն նրա ինքնավարության տրամադրման գործընթացը համեմատաբար երկարատև էր։ Կամաց կամաց մյուս համայնքներին նույնպես տրվեց ինքնավարության կարգավիճակ, հաշվի առնելով տարածաշրջանի պատմական, կրոնական հատկանիշները, ինչպիսիք են Վալենիսայի համայնքը, Կանարյան կղզիները, Բալեարիկ կղզինեը  և Արագոնը։ Ինքնավար համայնքները ունեն լայն օրենսդիր և գործադիր ինքնավարություն, իրենց սեփական պառլամենտներով և կառավարություններով։ Յուրաքանչյուր համայնքի համար լիազորությունների բաշխումը կարող է տարբեր լինել, միայն երկու համայնքներ ունեն լիարժեք ինքնավարություն, դրանք են Բասկերի երկիրը և Նավարեն։ Բացի այդ Բասկերի երկիրը, Կատալոնինան և Նավարեն ունեն սեփական ոստիկանություն և զինված ուժեր։

Վճռաբեկ դատարան

Վճռաբեկ դատարան

Վճռաբեկ դատարանի գործունեության նպատակն է ապահովել օրենքի միատեսակ կիրառությունը, ճիշտ մեկնաբանությունը և նպաստել իրավունքի զարգացմանը։ Վճռաբեկ դատարանը բողոքի հիման վրա օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով վերանայում է վերաքննիչ  և վարչական դատարանների դատական ակտերը։ Վճռաբեկ դատարանի ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման: 

Այս պահին Վճռաբեկ դատարանը կազմված է դատարանի նախագահից, քրեական պալատից և քաղաքացիական և վարչական  պալատից։ Քրեական պալատը կազմված է պալատի նախագահից և հինգ դատավորից, քաղաքացիական և վարչական պալատը՝ պալատի նախագահից և ինը դատավորից։ 

Հայաստանի Հանրապետությունում գործում է մեկ Վճռաբեկ դատարան, որի նստավայրը գտնվում է Երևան քաղաքում։

Վճռաբեկ դատարանի յուրաքանչյուր դատավորի համար նախատեսված են ավագ օգնականի և օգնականի մեկական հաստիքներ, որոնք օժանդակում են դատավորին իր լիազորությունների կատարման ընթացքում։ Դատավորի ավագ օգնականը նախապատրաստում է դատական ակտերի նախագծերը, ինչպես նաև իրականացնում է դատավորի այլ հանձնարարություններ։ 

Վճռաբեկ դատարանը գլխավորում է Վճռաբեկ դատարանի նախագահը, ով իրականացնում է Վճռաբեկ դատարանի պալատի նախագահին և դատավորին օրենքով վերապահված բոլոր լիազորությունները։ 

Վճռաբեկ դատարանի նախագահը՝

1. ապահովում է Վճռաբեկ դատարանի բնականոն գործունեությունը.

2. հրավիրում և վարում է Վճռաբեկ դատարանի նիստերը.

3. ՀՀ պաշտոնական տեղեկագրում հրապարակման է ուղարկում Վճռաբեկ դատարանի որոշումները.

4. Վճռաբեկ դատարանի դատավորներին, օրենքով սահմանված կարգով, տրամադրում է արձակուրդ.

5. վերահսկում է Վճռաբեկ դատարանի աշխատակազմի գործունեությունը.

6. ներկայացնում է Վճռաբեկ դատարանն այլ մարմինների հետ հարաբերություններում.

7. օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով կարգապահական վարույթ է հարուցում Վճռաբեկ դատարանի պալատի նախագահի կամ պալատի դատավորի նկատմամբ.

8. վարում է Արդարադատության խորհրդի նիստերը.

9. իրականացնում է օրենքով իրեն վերապահված այլ լիազորություններ։